संक्षिप्त जीवनी

 ऐतिहासिक जगदगुरु को जीवनी 

नेपाल आमाले बेलाबेलामा कैयौं महापुरुषलाई जन्म दिएर आफ्नो कोख धन्यबनाएकी छिन् । गर्भगर्न सकिने त्यस्ता महापुरुष व्यक्तिहरुमध्ये जगद्गुरु महाराज एक उज्ज्वल नक्षत्रका रुपमा देखा पर्नुभएको छ  । जगद्गुरु बालसन्त मोहनशरण देवाचार्यजी महाराज श्रीको प्राकट्य वि. स. २०३३ साल मार्गशिर २७ गते मेची अञ्चलको झापा जिल्लाको साधारण गाउ“ ह“डिया बुधबारेमा पिता डिल्लीराम भट्टराई र माता तुलसादेवी भट्टराईको कोखलाई धन्य पार्दै चौथो पुत्ररत्नका रुपमा एक कान्तियुक्त बालकको जन्म हुन्छ । नामाकरण संस्कारबाट उनको नाम महेन्द्र प्रसाद जुराइन्छ । आफ्ना ५ जना दाजुभाइ र दुईजना दिदीबहिनीमा सबैभन्दा विलक्षण स्वभावका ती बालक बाल्यावस्थामा आफ्ना सहपाठी स“ग खेल्दा पनि पूजा गर्दै खेल्ने, ध्यानावस्था भएको अनुकरण गनर्,े आफ्नो  धर्मसंस्कृतिका बारेमा चासो राख्न,े अर्काको दुःख र पीडामा छिटै पग्लिने, भावुक स्वभावका, प्रकृतिप्रेमी, चिन्तनशील, शान्तस्वभावका, आज्ञाकारी किन्तु जिज्ञासु त्यस बालकको बाल्यावस्थाको चारित्रिक विशेषता देखेर तपस्वी र यसस्वी हुने भविश्यवाणी गर्न सकिन्थ्यो ।
    सानैदेखि पूजापाठ न्यास ध्यान धर्मकर्म प्रति अभिरुचि रहेकाले आधुनिक अंग्रेजी शिक्कामा भन्दा संस्कृत पाठशालामा पढ्ने उनको तीव्र इच्छा थियो अतः शिक्कारम्भ गाउ“कै साधरण विद्यालय बाट भएपनि पछि उनकै रुचि अनुुसार अर्जुनधारा जलेश्वरधाम संस्कृत विद्यापीठमा पठन–पाठन चल्नथाल्यो प्रारम्भ मैं साहित्यिक धार्मिकग्रन्थ एवं वैदिक वाङ्गमयको गहिरो अध्ययन गरी आध्यात्मिकतामानै समपिर्त हुने जीवनको प्रमुख लक्ष्य बनाए । संस्कृत शिक्कारम्भ गरी वैदिकबाङ्गमयको गहन अध्ययन अन्वेषण गरिछाड्ने दृढप्रतिज्ञ ती बालकको भेट ढुङ्गा खोज्दा देवता मिलझैं वृन्दावनबाट पाल्नुभएका अनन्तश्री विभूषित स्वामी श्री परशुराम देवाचार्य महाराज ज्यू स“ग झापा जिल्लाको शान्तिनगर स्थित राधाकृष्ण मन्दिरमा भयो । उनै महाराजको मार्गदर्शन वात्सल्यपूर्ण सत्प्रेरणा प्राप्त गरी ज्ञान प्राप्तिका निम्ति ती जिज्ञासु बालक वृन्दावन जान सफलभए । अध्यात्मदर्शन धार्मिक जागरण भगवत् भक्तिको महानगरी तथा भगवान् श्रीकृष्णाका झैं संघर्षशील जीवन बिताउनु प¥यो । ज्ञान भक्ति र साधनाको त्रिवेणी प्रवाहित वृन्दावनको अथाह सागरमा ज्ञानामृत पानगर्न गुरुकृपा प्राप्त गर्नुपर्ने निष्कर्ष ती बालकले निकाले । आचार्य देवो भवको मूलमन्त्रबाट अत्यन्त प्रभावित ती बालक निष्ठापूर्वक गुरुको सेवा गरी ज्ञानप्राप्तिमा तल्लीन थिए । अनुशासित, मर्यादित बालकको गुरुप्रतिको अटल निष्ठाले गुरुहरु द्रवीभूतहुदै उनलाई मोहन भनि बोलाउन थाले पछि महेन्द्रप्रसाद एक्कासि मोहन बन्नपुगे । मोहनको ईश्वर प्रतिको अटल आस्था र अटूट भक्तिले उनलाई मोहनशरण बनायो । 
         गुरुभक्तिमा लीन भएका मोहनशरण आफ्नो शरीरको भने मोह नै नगरी गुरु सेवामा मोहित थिए । सवेरै उठ्नु । गुरुसेवामा जुट्नु । सरसफाईमा डट्नु । खाना पकाउनु खट्नु र कट्कटिएका भा“डाकुडा“ रगट्नु उनको दिनचर्या नै बनेको थियो । उनको लगनशीलता सहिष्णुभाव सरल व्यक्तित्व र मर्यादित चरित्रले गर्दा सजिला र सामान्य काम पनि उनका साथीहरुले उनैलाई गर्न सा“चिदिएका हुन्थे । वरिपरि सि“घान थुक खकार फोहोर फालिएका हुन्थे । उनी आफ्नो  कर्तव्य  ठानी नघिनाई सरसफाइ गर्थे । कति साथीहरु त यस्ता फोहोरीका छेउमा के बस्नु भन्दै छिःछिः र दुर्दर गर्दै घिनाउ“दै परपर भाग्थे । महात्मागान्धी जस्तै जसले जे भने पनि जस्तो अपहेलित व्यवहार गरे पनि उनी कुनै प्रतिक्रिया व्यक्त गर्दैनथे । सबै कुरा चुपचाप सहनु कसैलाई केही नभन्नुु दुःखमा पनि धीर रहनु गुरुका मुखारविन्द बाट प्रकट भावमा डुबि बहनु मोहन को यतिखेरको विषेषता थियो । विद्यार्थी जीवनमा रह“दा घोर अभाव र अत्यास लाग्दा दिन पनि आए तर उनी कहिल्यै विचलित र अधीर भएनन् । गुरुकुलको कठोर अनुशासनमा खरो उत्रिएकाले आफ्ना गुनासा गुरु समक्ष राख्नु उनी अनुशासनहीन र दुस्साहसिक कार्य ठान्दथे । वृन्दावनले मोहनशरणलाई लगनशील, कर्तव्यनिष्ठ ,अनुशासित मर्यादित सदचारी र सहिष्णु बनाएर हुर्कायो । यिनै सहिष्णुता शान्त स्वभाव , चिन्तनशीलता, उदारता, परोपकारी भावना जस्ता सन्त प्रवृत्तिले गर्दा आज्ञाकारी विनीत मोहनशरणलाई वृन्दावनका वरिष्ठ विद्धान साधु, सन्त, महन्त आदिले श्री निम्वार्क संस्कृत विद्यालयमा बालसन्त उपाधिले सम्मानित गरे । यसरी मोहनशरणका अगाडि बालसन्त थपिएपछि उनी बालसन्त मोहनशरणमा रुपान्तरित भए । भक्तहरुका निम्ति बालसन्त अतिनै  प्रिय नाम हो । प्रायः भक्तहरु बालसन्त महाराज भनेर सम्बोधन गर्ने गर्छन          
        अहोरात्रको परिश्रम बेटुङगाको खानपान , अलपत्रे सुताई , अनुशासित साधना आदिले उहा“ सिकिस्त बिरामीभई मृत्युस“ग जुधिरहनु भएको थियो । त्यतिखेर नत बुबाको थियो न्यानो साथ न त टाउको मुसार्ने आमाको थियो मायालु हात , बरु रुदा“–रुदा“ सिरानी भिजे कैयौं रात । त्यतिबेलाको कष्टप्रद जीवनले गर्दा उहा“ले पछि सम्म पनि शरीर लिन सक्नु भएन । भनिन्छ अभावले स्वभाव हराउ“छ तर जस्तोसुकै अभावमा पनि उहा“को इमान्दारिता र अनुशासन प्रति प्रियताको हत्या हुनपाएन । उहा“को यही निश्छल भावना ,इमान्दारिता सत्यताले गर्दा एकजना सज्जनले उहा“लाई रु १०,००० (दशहजार ) राख्न दिएका थिए । गोजीमा एक रुपिया“ राख्न पनि दुर्लभ हुने उहा“लाई त्यत्रो रुपिया“ कहा“ लुकाउ“ के गरी जोगाउ“ भन्ने भयो । सबै माथि विश्वास गर्ने स्वभावले नै गर्दा उक्त रुपिया“ फिर्ता दिनु अघि नै चोरी भइसकेकोले विश्वासघाती हुइने भइयो भन्ने त्रासले उहा“ अत्यन्त दुःखी र किंकर्तव्यविमूढ हुनुभयो । चोरी भएका कुरा धनीले पत्याउलान् कि नपत्याउलान भन्ने धर्म संकटले उहा“ मानसिक द्वन्द्वमा पर्नुभयो । आफूस“ग एक पैसा पनि नभएको अवस्थामा त्यत्रो पैसा अब कहा“बाट ल्याएर तिर्ने भन्ने अन्र्तद्वन्दले उहा“लाई अत्यन्त दुःखी तुल्यायो । टुहुराको सहाय दैव भनेझै“ यस्तो परिस्थितिमा आफ्नो  सहयोग मितआमाले गर्न सक्ने कुरा झट्ट सम्झना भयो र मितआमाको खोजीमा उहा“ नेपाल फकिर्नु भयो । धैर्यको सहायताले उहा“लाई आत्माबल प्रदान गर्दै लग्यो र उहा“ अझै धैर्यशाली बन्दै जानुभयो । त्यतिखेर मानिस सुटुक्क आई केटा–केटी चोरेर लाने गर्छ भन्ने हल्ला फि“जिएको रहेछ । सुनसरी जिल्लाको इटहरी आइपुग्दा कलिलो केटाको साधुको भेक देखेर हो कि केले हो उहा“लाई केटा–केटी चोर्ने मानिस आयो भनेर केहीले ढुङगामुढा समेत गर्न थालेपछि एक छिन त आश्चर्य चकितहुनु भयो । यस खाले अप्रत्यासित घटनाले उहा“लाई अत्यन्त दुःखी तुल्यायो र झन्डै विचलित हुनपुग्नु भयो । पछि आफ्नो प्रारब्ध  ठानी तथा ईश्वरले मेरो कठोर परिक्षा लिनुभएको मानी सम्हालिनु भयो । पछि उहा“ले सत्यको सहारा लिदै“ यथार्थ कुराको बोध गराएपछि उहा“का करुण कहानी भोगेका सास्ती बेहोरेका हन्डर बुझेर सहयोगीहरु करुण्ाँर्द बन्दै सहयोग गर्न तत्पर भए । हराएको १० हजार तिर्न पुःन वृन्दावन फकिर्दा आफू बस्ने ठाउ“को सारा सामान चोरी भइसकेको रहेछ । घातमाथि फेरि प्रतिघात आइलाग्यो । एउटा घाउ निको नहुदै फेरि अर्को घाउ लाग्यो त्यस्ता व्यक्तिलाई सराप्न छोडेर, एउटा परदेशी विद्यार्थीको मामुली सामान चोर्ने व्यक्ति पक्कै दरिद्र हुनुपर्छ त्यस्तालाई परमेश्वरले कल्याण गरुन भन्ने  आशीर्वचन स्वरुपको वाक्यपो निस्किन पुग्यो । । यही“बाट उहा“मा महानशीलताको गुण विकसित हुनथाल्यो । बैगुनीलाई गुनले मार्नुपर्छ भन्ने त्यो गुन उहा“मा अत्यधिक पाइन्छ । उहा“को औपचारिक शिक्कामा भन्दा स्वाध्यायनप्रति बढि रुचि थियो त्यसैले वृन्दावनमै वेद वेदाङग दर्शन उपनिषद हिन्दुधर्म ग्रन्थ पुराण विशिष्ठ  लेखकका कृतिहरुको गहन अध्ययनमा निमग्न हुन थाल्नुभयो । 
वृन्दावनमै बस्दै गर्दा राति सुतेको बेला आफू नेपाल फर्केको त्यहा“को सुन्दर पहाडी प्रकृतिको दृष्यमा विचरण गर्दै गरेको हेर्दा हेर्दै त्यो  ठा“उ सुन्दरधाममा परिणत भएको सपना बारम्बार देख्न थाल्नुभयो नेपालमा पक्कै त्यो  ठा“उ क“ही हुनुपर्छ भन्ने  ठानी त्यस  ठा“उको खोजीमा लाग्ने अठोट गर्नु भयो धेरै पछि घुम्दै जाने क्रममा सुनसरी जिल्लाको बराहक्षेत्र गा. वि. स. स्थित चतरामा उभिएर उत्तर पट्टि फकिर्दाको दृष्य नै आफूले सपनामा बारम्बार देख्ने गरेका कुराले उहा“ आश्चर्य–चकित हुनपुग्नु भयो । बराहक्षेत्र जस्तो पुण्य भूमिमा पदार्प गर्दा एकातिर उहा“लाई गौरवबोध भईरहेको थियो भने अर्को तिर विश्वकै चार क्षेत्र मध्येको पवित्र तीर्थस्थल तीर्थराजको दुरावस्था देख्दा उहा“को भक्कानो फुटेको थियो हाल उहा“ शास्त्रमा वर्णन गरिए जस्तै विदेशी स्वदेशी पर्यटकले सोचे चाहे जस्तै सुन्दर शान्त गौरवशाली बनाउने तिर कम्मर कसेर लाग्नुभएको छ । पक्कै यो स्थान देवभूमि हुनुपर्छ  ठाउलाइै मैले मनसा वाचा कर्मणा गर्नुपर्छ भन्दै त्यही  ठाँउमा बस्ने अठोट गर्दै त्यस  ठाँउमाको ऐतिहासिक धामिर्क पौराणिक पुरातात्विक महत्वका बारेमा अन्वेकषण गर्नथाल्नु भयो, नभन्दै उहा“ले चतरालाई प्राचीन हरिद्वार घोषणा गरी धाममा परिणत गराइदिनु भएको छ । जो सम्पर्र्ण नेपालीकै निम्ति आत्मगौरव को विषय बनेको छ । त्यसपछि विभिन्न देवदेवीहरुको क्रीडास्थली ,पवित्र देवभूमि एवम् विख्यात तपोभूमि रुपमा विश्व प्रसिद्ध मातृभूमि नेपाललाई  विश्वकै पावन भूमिका रुपमा परिचित गराउन उहा“ स्वदेश तथा विदेशका विभिन्न भूभागमा गई प्रचार प्रसार मा संलग्न हुनुभयो ।
 २०५५ साल श्रावण ४ गते बाट बराहक्षेत्र देखी मुक्तिक्षेत्र यात्रा प्रारम्भ गरी लोकपावनी आदि गङगा कौषिकीको पवित्र जल भगवान मुक्तिनाथको चरण–कमलमा समर्पण गर्नु भएका जगद्गुरुले ५५ दिने पैदलयात्राका क्रममा धामिर्क अनुष्ठान पनि सम्पन्न गर्नुभएको थियो । यस कार्यले भक्तहरुका माझ उहा“लाई निकै परिचित गरायो । हुन त यसअघि २०५४ सालमा पोखरामा लगाईएको श्रीमद्भागवत महापुराणको ज्ञान गला–कलाको त्रिवेणी प्रवाहित प्रवचनले उहा“लाई चर्चा को शिखरमा पु¥याइसकेको थियो । स्कन्ध पुराण्ँको गहिरो अध्ययन अन्वेषण गरी शास्त्रीय प्रमाणका आधारमा २०५९ साल वैशाख १ गते देखि १ महिना सम्म कुम्भमेला को आयोजना गरी विश्वमै नेपाल र नेपालीको  छुट्टै पहिचान कायम गरी नेपालको गौरव सगरमाथा झै“ उज्वल बनाउन उहा“ले पु¥याउनु भएको योगदान नेपालीले गरेको शताब्दीकै उल्लेख्य कार्यमा पर्दछ । यसै योगदानको अत्युच्च मूल्याङकन गर्दै वि. स. २०६७ सालको बैशाख १ गते भारतको काशी पंण्डित सभाले जगद्गुरु जस्तो गरिमामय उपाधि द्वारा विभूषि ग¥यो । नेपालले प्राप्त गरेको ऐतिहासिक जगद्गुरुको उपाधि यस एक्काईसौ“ शताब्दीकै प्रमूख उपलब्धि मध्येको एक हुनगएको छ । 
 निम्बार्क सम्प्रदायका धरोहर स्वभूराम देवाचार्यको जन्म–कर्म भूमि पत्ता लगाई भारतको हरियाण्ाँ राज्यको जमुनानगर स्थित बुढिया गाउ“मा उहा“को प्रतिमा प्राणप्रतिष्ठा गराई धामिर्क अनुष्ठान समेत २०६६ साल कातिर्कमा सम्पन्न गर्नु भयो । यसबाट नेपालको गौरव भारतको साधु सन्त सम्प्रदायमा समेत अभिवद्वि हुन पुग्यो । यस कार्यले भारतको धर्माचार्यका बीच  ठूलो हलचल ल्यायो । उहा“को यसप्रकार को स्तुत्य कार्यको उच्च मूल्याङकन गर्दै दक्षिण भारतको आन्ध्र प्रदेश  स्थित विजयबाडामा स्थापित शैवक्षेत्रम् को समुद्घाटनमा उहा“लाई प्रमुख आतिथ्य प्रदान गरियो भने शैवक्षेत्रम्को घोषणा उहा“कै मुखारविन्दबाट गराइयो जो समग्र नेपालीका लागि गरिमाको विषय बन्न पुग्यो । 
प्रचीन हरिद्वार चतराधाम मा भव्यताका साथ गोपाल महायज्ञ सम्पन्न गरिसक्नु भएका जगद्गुरु महाराजश्री द्वारा आदर्श गुरुकुल एवम् बृद्धाश्रम को स्थापना गर्ने पवित्र उद्येश्य लिएर २०६८ फाल्गुन ११ गते देखि २२ गते सम्म काठमाडौं उपत्यकाको ललितपुर शखंमूलस्थित जगद्गुरु आश्रम श्री जगत्नारायण मन्दिर परिसरमा ऐतिहासिक श्रीमद्गोपाल महायज्ञ भव्यताका साथ सम्पन्न गर्नु भयो । यसै गरि राष्ट्रचिन्तनमा लिप्त  पूज्य जगतगुरु महाराजश्रीले नेपालको अखण्डता कायम राख्नको लागि पूर्व मेची र पश्चिम महाकालीलाई एक आपसमा जोड्न, समन्वयता गराउन हामी नेपालीहरुको एकआर्का प्रतिको पे्रम प्रगाढ बनाउन कञ्चनपुर जिल्लाको महेन्द्रनगर, भमकेनी धाममा २०७१ साल श्रावण २२ गते देखी चर्तुमास भरी श्री गोपालमन्त्रको १८ लाख जाप गरी मंसीर ११ गते जप तप यज्ञ सफलतापूर्वक सुसम्पन्न हुनु महाराजश्रीको अदृष्य शक्तिवाट मात्र संभव भएको लाग्छ । 
जप, तप तथा यज्ञको सफलापूर्वक सम्पन्न भएको उपलक्ष्यमा आयोजित ९ वटै जिल्लाका प्रमुख देवी देवताका मण्डप सहितका हवन पूजन सहित गोपाल महायज्ञ सुसम्पन्न भए पछि  सिद्धपीठ भम्केनी मा नेपालमाताको ७५ फीट स्तम्भ लगायत आवश्यक धार्मिक पूर्वाधार निर्माण गर्ने महाराजश्रीको संकल्पलाई संकल्पलेत नेपालआमाको यस धरालाई झन पोषण र नेपालीहरुलाई उत्प्ररित र उत्साहित बनाएको छ । 
धर्मका माध्यमद्वारा राष्ट्रिय एकता सार्वभौमिकताको संरक्षण–संवर्धनमा जुट्नुभएका राष्ट्रोन्नति र राष्ट्रशान्तिका निमित्त अहोरात्र महाअभियानमा सक्रिय रहनुभएका जगत्गुरु अनन्त श्रीविभूषित बालसन्त मोहनशरण देवाचार्य महाराज श्रीको मूल अभियान  विश्व जागरणका लागी राष्ट्र जागरणका लागि सुसंस्कृत बौद्धिक र नैतिकवान व्यक्ति विकास का साथै राष्ट्रलाई एक सूत्रमा जोड्दै महाकाली शारदापीठ भम्मकेनी धाममा ७५ फीट अग्लो अष्टधातुको नेपालमाताको मुर्ति  निर्माण गर्ने उद्धेश्यले २०७२ वैसाख ५ गते देखी महाकाली गंगा बाट आफ्नो पैदल यात्र प्रारम्भ गरेर र हामी सबैको घरदैलोमा पुग्दै ७५ जिल्ला सम्मको पैदल यात्रा सु–सम्पन्न गरी महाकाली गंगामा १८ करोड दीप प्रज्वलन गरी २०७४ माघ २२ गते देखी सम्पूर्ण नेपालका संतमण्डली विद्धानहरुको समुपस्थितिमा विशाल राष्ट्रभक्ति महायज्ञको आयोजनाको माध्यमले सो पदयात्रालाई पूर्णता दिइने भएको छ  ।